نگاهی به کتاب عقربه های هرز

نگاهی گذرا به کتاب ( مجموعه داستان )

عقربه های هرز

نویسندگان : معصومه محمدی ( شهرزاد) و زینب زمانی زاده

مشخصات نشر : نشر مهری ، لندن

سال انتشار – 1400 شمسی/ 2021 میلادی

درپیش درآمد این کتاب نوشته شده است :

� عقربه های هرز� مجموعه داستان کوتاه است که نتیجه تلاش دو نویسنده ایرانی است. داستانهای این کتاب بر اساس کنش های درونی انسان قرن بیست و یک نوشته شده و دارای درونمایه روانشناختی و گاهی فلسفی است . این داستانها با هدف نشان دادن بخشی از درماندگیهای روحی و روانی انسانِ امروز ، بخصوص در جامعه سرکوب شده ایران نوشته شده است �.

اگرچه عنوان عقربه های هرز درمیان نام داستانهای این مجموعه دیده نمی شود ، امّا این ترفند تلویحاً می تواند به عاملی از عناصر داستان به نام �زمان� اشاره کند که نه تنها کارکردی دراماتیک دارند ، بلکه عنصریست هوشمند و دینامیک که نگاهش به بحران دوران حاضر است  . چنین اشاره ای می تواند ناشی از شناخت مخاطبی باشد که در این روزگارِ سلطه شبکه های مجازی ، آستانه مطالعه اش حجیم نیست. از این رو هر یک از داستانهای �عقربه های هرز � به مرز داستانک  و حتی کمتر از آن می رسند. در یک نگاه کلی به این مجموعه می توان به این نتیجه رسید که اگر چه برخی از داستانها در یک موقعیت مکانی و بسته روایت می شوند ، ولی لزوما به یک جغرافیای خاص مکانی، تحت عنوان داستانهای آپارتمانی تعلق ندارند. دو داستان پرنده بازِ ( معصومه محمدی ) و سه خر و یک مردِ ( زینب زمانی زاده ) در دو مکانی متفاوت از این فضا اتفّاق می افتند. پرنده باز روایت مردی است که در یک دشت به دخترخوانده اش تعرّض جنسی می کند و �سه خر و یک مرد �راوی یک خر است که سودای قُلی ، کبیر و احمد ( سه مرد و یک خر !) را برای یافتن طلا در �ته یک دره �روایت و توصیف می کند .

 در دو بخش کتاب و بین نوشته های این دو نویسنده به طور طبیعی می توان تفاوتهایی را به لحاظ لحن بیان و موضوع قائل شد که به نوع نگاه و پرداخت خاص نویسنده – راوی بر می گردد . اما در هر دو بخش می توان به ویژگی مشترکِ طغیانِ علیه سلطه خانواده ، اجتماع ، و روابط بین زن و مرد اشاره کرد . به عنوان نمونه ، اگر� ونیزِ � معصومه محمدی در یک دنیای شیرینِ بی زمانی و رویای خواب حرکت می کند ، در مواجهه با واقعیت به کارکردی اعتراضی از وعده های انتخاباتی وضعیتِ موجود تبدیل می شود . بر پایه همین تشابه زمینه محور ، � رد نازک خونِ � زینب زمانی زاده با استفاده از قاعده بازی زمانی در توهمات فردی معتاد ، به هجو خانواده و اجتماعی می پردازد که راوی قربانی آن است . بر اساس همین نگرش جامعه محور، آنسوی مهِ معصومه محمدی ، برای کودکان کار ، به لحاظ شرایط بد اقتصادی و اجتماعی ، تقدیرِ تلخ مرگ را رقم می زند. همین تقدیر به شکل دیگر و در �دست هیولایِ� زینب زمانی زاده ، در قالب ناهنجاری اجتماعی آدم ربایی متجلّی می شود .می توان داستانها را نوعی رویکرد اعتراضی به وضعیت موجود جامعه و گذار از سانسور و پرهیز از خودسانسوری دانست . به همین دلیل مجموعه سعی دارد از نظر نوع نگاه و حتی استفاده از بعضی کلماتِ ناهنجار، هنجار شکن باشد . از نگاهی دیگر داستان های معصومه محمدی نگاهی گزنده به جامعه مرد سالار دارد و داستانهای زینب زمانی زاده به کندو کاو روانی شخصیتها با استفاده از الگوی تک گویی درونی می پردازد . اگرچه به لحاظ ساختاری آنقدر خود را فشرده می کند که توصیفی گذرا از آدمها ، مکان ، و موقعیتشان در ذهن مخاطب می سازند. از این نظر داستانها را می توان � رویداد محور� و حوادث ناشی از آن دانست.

طبیعی است که دلواپسی  امروز و نسلی که در آن زندگی می کند ، با دلواپسی دیروز و نسلش تفاوتی آشکار داشته باشد .آنچه مهم است مسئله � نسل امروز � در گذرِ زمان است که دغدغه را به حدی می رساند که ساختار داستان را بر حسب اهدافِ درونمایه ای تعیین و فرم می دهد . ویژگی نهفته �عقربه ای هرز � در همین نکته است . خود سانسوری نمی کند و از رابطه زن و شوهر و فاصله بین آنها پرده بر می دارد ( دو سیگار سوخته – معصومه محمدی ) . � سقوط لالِ – زینب زمانی زاده �  به راوی – نویسنده ای می پردازد که فاصله زناشویی با همسرش در دنیای سیّالِ زمان و ذهن مردهِ مرد اتفاق می افتد . اگر چه نمی توان مقایسه کرد ولی گاهی زشتی واقعیّت باعث می شود که مخاطب یاد لحن و بیانِ شبیه به داستانهای ناتورالیستی صادق چوبک  بیفتد ، ( قبل از فردا – زینب زمانی زاده).

 گرچه این مضامین به هیچ وجه باعث نمی شوند نویسندگانِ عقربه های هرز ، خصلتی پیامبرگونه به خود بگیرند ، امّا در بسیاری از آنها روش داستانی و شیوه درونی روایت را برمی گزینند . شیوه ای که از بیان خطّی و توصیف سنتی شخصیت خودداری می کند . با دیالوگِ بدون معرفی شروع می شود . فرجام داستانهایش گزنده است و در برخی از آنها نگرانی راوی – نویسنده ، ما را با �داستان واره هایی� ( ستاره بازی ) از بحران زندگی امروز روبرو می سازد . می توان نتیجه گرفت ، همانقدر که داستانها موجز و زمان خوانش آن کوتاه است و قبل از آنکه احساسی را برانگیزد ، همانقدر فکر و اندیشه مخاطب را به چالش می کشد.

زینب زمانی زاده کارشناس روانشناسی ، شاعر و داستان نویس مقیم ایران است.مجموعه شعر�آینه در مردابِ � وی در قالب اشعار سپید و آزاد در سال 1398منتشر شده است .

معصومه محمدی کارشناس ارشد مدیریت دولتی ، شاعر و نویسنده و عضو گروه تحریریه مجله ادبی هنری توتم است . داستانها و اشعارش در نشریه شهرگان کانادا و مجله دال نروژ و نشریات دیگر به چاپ رسیده است . هر دو نویسنده عضو انجمن ادبی حیرت قزوین هستند .